Hướng dẫn học sinh lớp 12 kỹ năng phân bố thời gian khi làm bài viết môn Ngữ văn

ThS Trịnh Thị Hồng

Khoa Ngữ văn – Trường Đại học Tây Bắc

 

I. Đặt vấn đề

Môn Ngữ văn là một môn học chính, môn học cơ bản số một ở nhà trường phổ thông nếu thí sinh biết cách tự học, ôn tập và có kỹ năng viết bài tốt sẽ giúp các em thành công ở bộ môn này một cách dễ dàng. Thậm chí nhiều em thiên về học khối A, B không có nhiều thời gian đầu tư cho bộ môn này nhưng quá trình học lại rất chú trọng rèn luyện kỹ năng viết nên kết quả bài thi cũng đem lại rất khả quan, trên cả mong muốn. Đặc biệt đối với những bạn thí sinh vốn đã yêu thích đam mê môn Văn, đã đầu tư thời gian học tập trau dồi kiến thức, thì đừng bao giờ bỏ qua khâu rèn luyện kỹ năng viết bài. Kỹ năng đó đem lại nhiều lợi thế cho người học về điểm số của các  bài thi viết trong kỳ thi tốt nghiệp, thi đại học.

Qua tìm hiểu chúng tôi thấy học sinh PTTH miền núi hiện nay phổ biến  các em còn lúng túng, bỡ ngỡ về kỹ năng viết bài. Ở các bài thi, bài kiểm tra Ngữ văn các em rất ngại và sợ viết bài, hoặc kết quả bài viết thường chưa được điểm cao. Không phải do các em không có kiến thức mà chủ yếu do chưa biết cách, nói đúng hơn chưa có ý thức rèn luyện kỹ năng trình bày bài viết, thậm chí trong bài viết còn rất cẩu thả, mắc những lỗi rất đơn giản, bộc lộ rõ hạn chế của người học, gây sự khó chịu, thiếu thiện cảm, không hài lòng của người đọc, người chấm làm giảm điểm số của bài viết một cách đáng tiếc.

Về phía nhà trường do đặc trưng của môn học, sự giảm tải của chương trình, tâm lý của người dạy và người học còn nặng về nội dung dẫn đến lo lắng, hoang mang, thậm chí nhồi nhét kiến thức… Chính vì vậy toàn bộ cách học, cách ôn tập, cách rèn luyện kỹ năng viết, trình bày từng loại câu hỏi của bài thi như thế nào cho hiệu quả nhằm giảm bớt áp lực, gợi hứng thú, tạo niềm tin cho người học hầu như chưa được quan tâm, hoặc quan tâm vẫn chưa thỏa đáng.

 Ở bài viết này chúng tôi sẽ đề cập tới  kỹ năng phân bố thời gian làm bài thi viết môn Ngữ văn nhằm tư vấn, định hướng, giúp học sinh lớp 12 có kỹ năng làm bài kiểm tra, bài thi môn Văn tốt hơn. Hy vọng  bài viết sẽ là những gợi ý tham khảo cần thiết cho sinh viên khoa Ngữ văn trong công tác rèn luyện nghiệp vụ sư phạm

 

II. Nội dung

             Các yêu cầu cơ bản đối với thí sinh như sau:

  

1. Chuẩn bị tinh thần thoải mái trước khi bước vàò phòng thi

Tâm lý học sinh trước khi đi thi thường rất lo lắng, có em thức thâu đêm để tranh thủ học dẫn đến mệt mỏi, nếu đề thi không trúng vào phần đã học lại càng hoang mang, chán nản,  bị áp lực, ức chế đầu óc trở nên mụ mẫm, rối trí… Trong tình trạng đó những câu văn viết ra chỉ là đối phó, vô cảm và nếu không sai sót cũng là may rồi.

 Để có thể viết được bài văn đi đúng hướng, dùng từ ngữ chuẩn xác, câu văn chứa đựng nhiều cảm xúc, giàu ý nghĩa, ý trước gọi tiếp ý sau tuôn trào ngọn bút. Bài viết có lời văn mạch lạc, rõ ràng, dễ hiểu, chinh phục người đọc. Muốn vậy người viết phải có tâm trạng thoải mái, ngủ đủ giấc, bình tĩnh tự tin, sẵn sàng chủ động có cách ứng phó với mọi vấn đề của đề bài một cách tốt nhất có thể. Thao tác nên làm ở thí sinh lúc này là hãy hít vào, thở sâu và thả lỏng cơ thể, tạo một sự thư giãn, bình thản về tâm thế để có thể tái hiện hệ thống kiến thức trong đầu, thậm chí có sự “ lóe sáng” khi đọc đề( nên ghi lại ngay vào giấy nháp),  tránh để sót kiến thức trong quá trình làm bài.

2. Chủ động phân bố thời gian cùng các thao tác triển khai bài viết một cách hợp lý

 2.1. Thời gian chờ đề

Trong thời gian chờ đề thí sinh nên tạo cho mình  tâm thể thoải mái, nên thư giãn không căng thẳng hoặc cố gắng nhớ lại các nội dung. Việc cần làm lúc này là hãy Viết đầy đủ thông tin cần thiết trên giấy thi, xin đầy đủ 2 chữ ký của giám thị vào giấy thi, giấy nháp, chuẩn bị sẵn sàng bút (2 đến 3 bút cùng màu mực), thước kẻ. Kinh nghiệm thi môn Văn thường viết dài nên xin và điền sẵn từ 2- đến 3 tờ giấy thi, tránh ghi thiếu, ghi sai thông tin do luống cuống lúc cuối giờ.

* Đọc kỹ  đề

Khi thí sinh đã được phát đề thi, việc đầu tiên là phải đọc kỹ đề, đọc đi đọc lại, đọc trọn vẹn cả câu, rồi chuyển sang câu kế tiếp cho đến hết. Nhanh chóng lựa chọn câu dễ làm trước, câu khó làm sau.

*  Đọc kỹ đề nhằm xác định yêu cầu đề thi

- Đọc đi đọc lại đề thi, dùng bút  gạch chân những từ  ngữ quan trọng. Nên giải nghĩa và hiểu thật chính xác từ chìa khóa, câu đã gạch chân thì bài làm sẽ đi đúng hướng và chất lượng bài viết sẽ tăng lên.

Xác định thể loại, tìm ra yêu cầu của đề thi, vấn đề cần nghị luận để có cách viết cho phù hợp.

Xác định nội dung cần trình bày. Nên gạch nhanh các ý chính sẽ triển khai ra giấy nháp. Rà soát, sắp xếp, điều chỉnh, bổ sung các ý có thể hình thành theo sơ đồ hình xương cá, nên làm chi tiết với câu nhiều điểm, làm tương tự, sơ lược với các câu hỏi còn lại. Khi viết nhìn vào sơ đồ coi đó là điểm tựa để triển khai các ý chi tiết. Như thế sẽ dễ viết, đảm bảo sự lô zic, chặt chẽ mà lại không bỏ sót ý. 

VD: đề yêu câu “Phân tích nhân vật điển hình Chí Phèo trong tác phẩm cùng tên của nhà văn Nam Cao”, thì từ mà bạn phải gạch chân cụm từ ở đây là nhân vật điển hình. Bài viết phải trả lời được câu hỏi “Thế nào là nhân vật điển hình”, “Những đặc điểm nào của Chí Phèo được coi là điển hình”, “Ý nghĩa, thủ pháp nghệ thuật của tác giả trong việc xây dựng nhân vật Chí Phèo” nếu không thì dù có viết dài bài viết cũng không đi đúng hướngTop of Form

Đọc kỹ đề thi còn giúp thí sinh tránh viết xa đề, lan man, thậm chí bị lạc đề mà có sự tập trung vào những vấn đề mấu chốt của câu hỏi, nội dung bài viết đạt được sự sâu sắc, tiết kiệm thời gian khi làm bài.

Nhiều thí sinh phân tích đề sai, dẫn đến viết lạc đề, viết rất dài, rất nhiều nhưng nội dung không đảm bảo, càng viết càng hoang mang, rối trí và thiếu thời gian. Đây là lỗi thí sinh hay mắc phải khi đọc không kỹ đề, không xác định được phương hướng khi làm bài. Một số thí sinh hay nhầm lẫn giữa phân tích tác phẩm với phân tích nhân vật, giữa phân tích phong cách nghệ thuật và phân tích toàn bài thơ.

 2.2. Thời gian làm bài thi

- Cấu trúc một đề thi thường có nhiều câu (3 câu) với các mức điểm ứng với độ khó dễ khác nhau. Thí sinh nên xác định câu nào dễ, có khả năng làm được thì nên làm trước không cần phải theo thứ tự trong đề. Thường thí sinh nên làm câu 1 trước(câu 2 điểm, câu học thuộc), sau đó làm câu 5điểm (nằm trong chương trình đã học), rồi đến câu 3 điểm( câu khó nhất đề mở, loại bài nghị luận xã hội mà học sinh thường ngại và lúng túng nhất)

 Dù cảm thấy khó đến mấy thí sinh cũng nên cố gắng làm cả 3 câu, không được bỏ sót câu nào. Dù bài viết có thể viết chưa được tốt, giải quyết vấn đề chưa thật triệt để song nhìn tổng thể thí sinh vẫn có thể chắt chiu được  từng ý, mỗi ý được tính  thấp nhất từ 0,25 điểm trở lên. Lưu ý thí sinh nên tránh bài viết để trống ngắt quãng một số dòng, thậm chí 1/3 trang giấy thi của bài viết. Điều đó bộc lộ rõ sự hạn chế về kiến thức, lúng túng về kỹ năng trình bày của người viết làm mất tính thẩm mĩ của bài làm.

 Đối với câu (2 điểm): Thí sinh nên trả lời chính xác, ngắn gọn. Không quá chú trọng vào việc dùng câu chữ cầu kỳ, diễn đạt bóng bẩy… vẫn nên viết mở bài, thân bài, kết luận nhưng ngắn gọn. Ở câu 2 điểm, nên mở và kết bài khoảng 2 - 3 dòng . Cả câuviết tối đa 50 dòng,  (1 mặt giấy hoặc hơn.) Thời gian dành cho phần này thường là 20 phút tối đa là 36 phút. Nên tiết kiệm thời gian để dành thời gian cho câu 5 điểm. Mở bài có tính chất giới thiệu, kết luận có vai trò đánh giá

 Đối với câu nghị luận văn học (5 điểm): Đây là nội dung đã được học kỹ trong chương trình, xong khó và dài, nhưng lại chiếm nhiều điểm nhất. Vì thế thí sinh phải đầu tư nhiều thời gian, công sức, tập trung nhất vào quá trình viết câu này.

Nếu là văn xuôi, người viết cần xác định rõ đề bài hỏi vấn đề gì của tác phẩm: Nhân vật nào? Đoạn nào? Nội dung gì? Tập trung trả lời thẳng vào vấn đề đó. Tránh viết tràn lan cả tác phẩm, tránh kể chuyện về tác phẩm.
 Phải nắm vững nội dung tác phẩm, tình tiết câu chuyện, huy động  những dẫn chứng tiêu biểu, đắt giá.

Câu 5 điểm mở bài khoảng 5 - 7 dòng.  Phần mở và kết bài được viết trong khoảng thời gian 5 - 7 phút. Nếu mất quá nhiều thời gian sẽ ảnh hưởng tới nội dung.  Mở bài của mỗi câu được ví như một chút rượu khai vị trước bữa ăn, còn kết bài giống một món tráng miệng, thân bài mới là bữa tiệc chính cần thưởng thức.

Phần thân bài: Nếu là thơ, ngoài việc phân tích nội dung cần chú ý các yếu tố nghệ thuật như cách dùng ngôn từ, hình ảnh, nhịp điệu, hình thức câu thơ, các biện pháp tu từ..

Quá trình viết phải luôn gắn tác phẩm với hoàn cảnh ra đời, không khí thời đại của tác phẩm. Cái nhìn đó sẽ lý giải tác phẩm đúng đắn, lô zíc có cơ sở khoa học vững chắc, tránh suy diễn, võ đoán. Trong hoàn cảnh (cá nhân, thời đại) như thế, dẫn đến cách tác giả đặt vấn đề, giải quyết vấn đề như vậy.  Cái hay của một bài văn được tạo ra bởi những suy nghĩ đúng đắn,  sâu sắc, cảm xúc chân thành, thuyết phục người đọc.

Trong thực tế, nhiều thí sinh có kiến thức tốt, nhưng không đủ thời gian để làm bài vì chưa biết phân chia hợp lý. Thời gian dành cho câu 5 điểm tối thiểu 90 phút hoặc hơn 100 phút, độ dài  khoảng 4 mặt giấy hoặc hơn.

Kinh nghiệm khi vào phòng thi thí sinh nên tận dụng thời gian triển khai làm bài ngay khi nhận được đề thi không nên chờ đến khi có trống báo tính thời gian mới làm bài và nhất định phải làm bài đến tận phút cuối cùng. Chỉ cần bỏ phí khoảng 10 phút đã nhường lại cơ hội vào đại học cho người khác.

Thí sinh cần hết sức lưu ý đến điểm số của từng câu (hoặc từng phần) được ghi trong đề thi, từ đó chủ động phân chia thời gian, kiến thức, giấy mực... cho từng câu một cách hợp lí và khoa học nhất. Cần tận dụng từng giây, từng phút, tránh tình trạng không đủ thời gian để làm bài, hoặc đầu tư phân phối thời gian không đúng chỗ, không hợp lý, dẫn đến luôn trong tình trạng luống cuống, vội vàng, hấp tấp khi nộp bài rồi mới phát hiện ra bài viết còn nhiều sai sót đáng tiếc.

Đối với câu nghị luận xã hội ( 3 điểm): Đây là câu hỏi mở, thường khó đối với thí sinh. Muốn làm tốt đòi hỏi người học  phải có vốn sống thực tế phong phú, thường xuyên  đọc sách báo, xem thời sự cập nhật tin tức.

Trước hết là giải thích vấn đề (hoặc khái niệm), sau đó phân tích mở rộng, nâng cao, liên hệ thực tế, bản thân. Bên cạnh lý lẽ phải có dẫn chứng hay, phù hợp. Dẫn chứng chủ yếu từ thực tiễn, dẫn chứng từ tác phẩm văn chương có thể sử dụng với dung lượng hạn chế. Nghị luận xã hội cũng rất cần thái độ và tình cảm đối với vấn đề đang bình luận, bàn bạc. Câu nghị luận xã hội phải viết thật rõ ràng , mạch lạc, quan điểm rõ ràng, tích cực. Thời gian làm bài dành khoảng 54 ph- 60 phút , viết dài tối đa là hơn 2 mặt giấy.

Đối với cả 3 câu trong đề thi khi làm bài dù thời gian gấp rút như thế nào thì bài văn cũng  phải có  kết bài. Trong trường hợp thí sinh bị động quá gấp gáp về thời gian thì cũng nên có kết bài ngắn gọn (3- 4 câu) để tổng kết lại nội dung mình đã phân tích, bình luận… và nhắc lại vấn đề chính của bài.

  Thí sinh không nên viết nháp bài văn rồi chép lại, vì như thế sẽ không bao giờ đủ thời gian và thường bị lúng túng. Trong trường hợp có chỗ nào sai, nên dùng thước kẻ gạch rồi viết tiếp. Hạn chế thay giấy thi vì việc điền lại các thông tin cá nhân trên phách và chép lại phần bài đã làm sẽ mất rất nhiều thời gian.

2.3. Thời gian kiểm tra lại bài trước khi nộp bài

Trong thực tế rất nhiều thí sinh đã bỏ qua công đoạn này vì các lý do: do không làm chủ thời gian, phân bố thời gian không hợp lý giữa các câu, càng về sau nội dung thì dài số thời gian còn lại ít. Vì vậy người viết trong tâm lý vội vàng không tránh khỏi nhiều sai sót như lỗi chính tả, lỗi diễn đạt, lặp từ , lặp câu… Thậm chí các phần kết luận người viết cũng bỏ qua vì không đủ thời gian, dừng bút là nộp bài luôn. Nhiều bài còn thiếu thông tin ở các tờ thi cuối. Ghi thiếu số báo danh, phòng thi, số tờ giấy thi…Nếu là thi tuyển sinh những sai sót trên của thí sinh cần hết sức tránh vì sẽ là điều dẫn đến thiệt thòi cho thí sinh về kết quả bài thi. Vì vậy trước khi nộp bài thi thí sinh nhất định phải dành khoảng 4 - 5 phút để đọc lại, rà soát các lỗi sai, sửa chữa khắc phục những thiếu sót khi còn có thể nhất là lỗi chính tả, lỗi diễn đạt, lỗi lặp từ, câu thiếu chủ ngữ, vị ngữ. Kiểm tra lại thông tin đầy đủ trên tờ giấy thi, sau đó mới nộp bài. Viết được đến đâu phải chắc chắn đến đó. Tránh “ tham bát bỏ mâm” cố viết lấy, viết để, viết nhưng không kiểm soát được các lỗi trên văn bản, trên giấy thi làm giảm điểm số cũng như chất lượng bài viết mà lẽ ra các lỗi đó tác giả bài viết nếu có kinh nghiệm sẽ khắc phục được trước khi nộp bài.

III. Kết luận:

Xu hướng đổi mới dạy học môn Ngữ văn hiện nay ở nhà trường phổ thông  đang là vấn đề được ngành giáo dục quan tâm. Đối với người dạy ngoài việc nâng cao hiệu quả bài dạy trên lớp, giáo viên còn rất chú trọng vào việc khơi gợi hứng thú đối với môn học, dạy cho học sinh cách tự học ở nhà. Phát huy vai trò, ưu thế là bộ môn công cụ, môn phương tiện chi phối tới các bộ môn học khác trong nhà trường. “Dạy Văn là dạy người” hướng người học tới tính chân - thiện – mĩ. Đối với người học  việc tăng cường luyện viết các bài Tập làm văn là một hình thức luyện tập, thực hành, rèn luyện được nhiều kỹ năng tổng hợp nhất đối với người học. Từ các kỹ năng ghi chép trên lớp, đọc sách thu lượm kiến thức, đến cách tư duy trước những vấn đề cụ thể, năng lực cảm thụ văn chương, sự  thông minh sáng tạo, tư tưởng tình cảm đời sống tâm hồn phong phú, nhân cách đạo đức… đến các  kỹ năng viết, trình bày, diễn đạt, dùng từ, viết câu viết đoạn phù hợp với từng kiểu  bài.

Việc phân chia thời gian trong quá trình làm bài là một kỹ năng nhỏ trong rất nhiều kỹ năng khác mà người học Văn phải rèn luyện nhưng nếu làm không tốt thì lại ảnh hưởng rất lớn tới kết quả bài viết.

Hy vọng những ý kiến trong bài viết đã mang ý nghĩa thiết thực giúp các em học sinh lớp 12 tham khảo, định hướng trong việc luyện tập các bài viết theo bộ đề của Bộ giáo dục đã ra trong những năm gần đây.

 

 

                                        Tài liệu tham khảo

1.                 SGK Ngữ văn 12 tập 1, tập 2, NXB GD, năm 2008

2.                 Vũ Ngọc Khánh, Để dạy và học tốt môn Văn, NXB ĐHSP, năm 2004

 

3.                 Đỗ Ngọc Thống, Tìm hiểu chương trình SGK Ngữ văn, NXB GD, 2006

 T. J. Logan Jersey