DẠY HỌC BÀI “VIẾT QUẢNG CÁO” (NGỮ VĂN 10) THEO PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC DỰ ÁN

 

ThS. Nguyễn Ngọc Mai

Khoa Ngữ văn - trường Đại học Tây Bắc

 

Đổi mới phương pháp dạy học theo quan điểm lấy người học làm trung tâm, hình thành và phát triển năng lực người học là một trong những trọng tâm của mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đã được hội nghị TW 8, khóa XI thông qua từ năm 2013. Không chỉ từ đó mà cách đây khá nhiều năm, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học là chủ đề bàn luận rất sôi nổi trên các diễn đàn giáo dục. Để thích ứng với nhu cầu đổi mới đó, nhiều quan điểm, cách tiếp cận, nhiều phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực đã được các nhà nghiên cứu giáo dục, các giáo viên của nhiều môn học quan tâm, tiếp thu và áp dụng. Trong số đó có phương pháp dạy học “dự án” (project – based learning). 

Có nhiều định nghĩa khác nhau về dạy học theo dự án nhưng nhìn chung các cách định nghĩa đề thống nhất với nhau về quan điểm: “Dạy học theo dự án là một hình thức (phương pháp) dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu”. Quá trình thực hiện nhiệm vụ (dự án) này đòi hỏi người học (học sinh) phải có tính tự lực cao, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện.Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của phương pháp này.

Phương pháp này giúp học sinh hình thành kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin, kỹ năng hợp tác, kỹ năng tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, kỹ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng. Để phương pháp này phát huy tác dụng thì vấn đề trong dự án phải gắn với thực tiễn đời sống xã hội, cần khuyến khích học sinh tìm hiểu thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, sử dụng tư duy phê phán, sáng tạo để xử lý thông tin và trình bày suy nghĩ, ý tưởng, hợp tác để hoàn thành nhiệm vụ. Vấn đề phải được đưa ra trước một thời gian nhất định (1 -2 tuần hoặc nhiều hơn tùy mức độ của vấn đề) để học sinh có thời gian chuẩn bị. 

1. Vận dụng phương pháp DHDA vào bài “Viết quảng cáo” (Ngữ văn 10)

1.1. Đặc điểm bài học và khả năng áp dụng phương pháp DHDA

Bài “Viết quảng cáo” là bài học thuộc chương trình Ngữ văn 10, tập 2. Về kiến thức, bài học giúp học sinh nắm được thế nào là văn bản quảng cáo (VBQC), hiểu được các yêu cầu chung về cách viết một VBQC cho một sản phẩm hoặc dịch vụ và cách viết một VBQC. VBQC là một sản phẩm, hiện tượng được học sinh tiếp xúc thường xuyên trong đời sống hàng ngày, nội dung bài học mang tính thực tiễn cao, dễ dàng áp dụng phương pháp DHDA. Hơn nữa, để học sinh hiểu được đặc điểm VBQC và cách viết VBQC, không có cách nào vận dụng hay hơn là cho học sinh trực tiếp tạo lập sản phẩm quảng cáo, từ lên ý tưởng, thiết kế cho đến trình bày sản phẩm quảng cáo. Do đó, việc vận dụng phương pháp DHDA vào bài học này là phù hợp và khả thi.

1.2. Kế hoạch dạy học

Với đặc điểm vận dụng phương pháp DHDA trong thời lượng một tiết học nên để phù hợp với yêu cầu thời gian, nội dung bài học, chúng tôi thiết kế một kế hoạch dạy học (giáo án) theo tiến trình sau:

KẾ HOẠCH BÀI DẠY

Chủ đề: VIẾT QUẢNG CÁO (Làm văn, tiết 103)

Người thiết kế: Lớp dạy:   Ngày dạy: 

A. MỤC TIÊU BÀI DẠY

1. Về kiến thức

- Trình bày được khái niệm, vai trò của quảng cáo trong đời sống

- Hiểu được yêu cầu và cách viết quảng cáo cho một sản phẩm, dịch vụ

- Thấy được tầm quan trọng của quảng cáo trong cuộc sống hiện nay

2. Về kĩ năng

- Rèn luyện kĩ năng lựa chọn hình thức quảng cáo phù hợp với nội dung quảng cáo

- Vận dụng kĩ năng viết quảng cáo vào thực hiện thiết kế quảng cáo cho một sản phẩm, dịch vụ cụ thể

- Bước đầu hình thành một số kĩ năng: lập kế hoạch, làm việc nhóm, giao tiếp, điều tra, phân tích, tổng hợp và báo cáo

3. Về thái độ

- Có thái độ đúng đắn, có trách nhiệm với kế hoạch khi viết hay thực hiện quảng cáo

4. Về năng lực

Học xong bài học, học sinh được hình thành các năng lực sau:

- Năng lực giải quyết vấn đề

- Năng lực sáng tạo

- Năng lực hợp tác

- Năng lực giao tiếp 

- Năng lực công nghệ thông tin và truyền thông

B. CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

- Máy vi tính có kết nối mạng internet, máy chiếu, bảng phụ, bút lông

- Sách giáo khoa và các tài liệu liên quan đến bài dạy

- Sổ theo dõi dự án cho ba nhóm

C. PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

- Học theo dự án

- Quan sát, đàm thoại

- Điều tra, phân tích, tổng hợp

D. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC

T/gian

Nội dung Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

BƯỚC 1: LẬP KẾ HOẠCH

Chuẩn bị dự án và định hướng bài học – Hoạt động vào thời gian ngoài giờ lên lớp

 

5 phút

Giới thiệu chủ đề

-Giới thiệu chủ đề và phương pháp thực hiện chủ đề

+Chủ đề: VIẾT QUẢNG CÁO

+ Giới thiệu bài học sẽ được học theo phương pháp dạy học dự án

- Cung cấp thêm thông tin về phương pháp dạy học theo dự án cho học sinh: đây là một trong những phương pháp dạy học tích cực mà ở đó học sinh được tự chọn nhiệm vụ và thực hiện nhiệm vụ dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Phương pháp này giúp học sinh có tinh thần trách nhiệm cao với nhiệm vụ được giao, đồng thời phát huy được tính chủ động, sáng tạo…. - Lắng nghe để hiểu về phương pháp dạy học dự án, ưu điểm của phương pháp

- Nhắc tên chủ đề dự án

 

15 phút

 

Phân công nhiệm vụ

-Chia nhóm học sinh và phân công nhiệm vụ cho các nhóm

+ Chia nhóm học sinh thành 3 nhóm và đảm bảo mỗi nhóm có đủ các học sinh giỏi (khá), học sinh trung bình, học sinh yếu; cần lưu ý đến hứng thú của học sinh

+ Phân công nhiệm vụ và chỉ dẫn cụ thể các nhiệm vụ (dự án): mỗi nhóm nhận hai nhiệm vụ giống nhau:

Nhiệm vụ 1. Sưu tầm 2 văn bản quảng cáo về sản phẩm nước uống/kem đánh răng (văn bản trên báo chí hoặc tờ rơi, poster, videoclip…) sau đó phân tích và thẩm định các VBQC theo các nội dung:

 Các VBQC sưu tầm được trình bày bằng hình thức nào?

 Nội dung thông tin của VBQC?

 Nhận xét về VBQC: về ngôn ngữ, nội dung thông tin, tính hấp dẫn, tính thuyết phục.

Nhiệm vụ 2. Thiết kế quảng cáo về một sản phẩm/ dịch vụ của quê hương em (giới thiệu về thiên đường mây Tà Xùa, rượu táo mèo Bắc Yên…)

Mỗi nhóm tự chọn một nội dung và thiết kế quảng cáo theo một trong hai hình thức sau:

 Trình chiếu trên powerpoint/ giấy A0 (áp phích)

 Làm videoclip/diễn tiểu phẩm (không quá 1 phút) 

- Cung cấp cho các nhóm sổ theo dõi dự án và hướng dẫn ghi chép, phân công nhiệm vụ trong nhóm.

- Cung cấp một số tài liệu in sẵn, tiêu chí đánh giá sản phẩm, phiếu phân công nhiệm vụ, phiếu hướng dẫn nghiên cứu dự án và kế hoạch dự án (theo mẫu) - Nhận nhóm được phân công, làm quen

- Chia nhóm, bầu trưởng nhóm và thư kí nhóm

+ Trưởng nhóm: phân công, quản lí, đôn đốc các thành viên trong nhóm làm việc có hiệu quả

+ Thư kí nhóm: ghi lại biên bản làm việc nhóm

- Nghiên cứu các nội dung của nhiệm vụ, thu thập các tài liệu

 

 

 

25 phút

Lập kế hoạch thực hiện dự án - Tổ chức cho học sinh hoạt động theo nhóm phát triển mạng ý tưởng bằng cách lập sơ đồ tư duy (vẽ trên giấy A3)

- Các nhóm trình bày ý tưởng, thảo luận với học sinh để lược bớt các ý kiến trùng nhau

- Thống nhất với học sinh kế hoạch thực hiện

- Giải đáp, tháo gỡ các khó khăn, thắc mắc - Các thành viên trong nhóm nhận nhiệm vụ, cung nhau thảo luận, bàn bạc, thống nhất xây dựng kế hoạch thực hiện nhiệm vụ của nhóm (theo mẫu)

+ Nhóm trưởng nhắc lại nhiệm vụ của nhóm, sau đó tiết lập nhiệm vụ cho từng thành viên của nhóm trong các vai:

 Nhà nghiên cứu: Mọi thành viên trong nhóm đều phải tham gia tìm kiếm thông tin và nghiên cứu ý tưởng thiết kế quảng cáo cho sản phẩm mà nhóm lựa chọn

 Nhà thiết kế: Đề xuất ý tưởng và lên kế hoạch chi tiết cho văn bản quảng cáo như: bố cục, nội dung, hình thức triển khai

 Chuyên viên công nghệ: thực hiện nghiên cứu trên internet, tải thông tin và sau khi bàn bạc với nhà thiết kế quyết định hình thức trình bày văn bản quảng cáo

 Người thuyết trình: giới thiệu quá trình làm việc của nhóm, trình bày kết quả ( có thể kết hợp nhiều cá nhân) và thuyết trình về ý đồ quảng cáo của nhóm

- Các thành viên thực hiện dự án trên cơ sở Kế hoạch dự án, Phiếu hướng dẫn nghiên cứu dự án và Tiêu chí đánh giá sản phẩm do giáo viên cung cấp

BƯỚC 2. THỰC HIỆN KẾ HOẠCH DỰ ÁN VÀ XÂY DỰNG SẢN PHẨM

(10 ngày) – Hoạt động vào thời gian ngoài giờ lên lớp

 

3 buổi chiều

(14h30p – 16h30p)

Thu thập thông tin

-Nêu lại ý tưởng dự án và nhiệm vụ đã phân công cho mỗi nhóm

- Chỉ dẫn cách thức thực hiện và hạn định thời gian

- Theo dõi, kiểm tra tiến độ, hướng dẫn và hỗ trợ các nhóm khi gặp vướng mắc (kĩ năng giao tiếp, xử lí thông tin…)

-Thực hiện theo kế hoạch

+ Các thành viên được phân công nhanh chóng hoàn thành nhiệm vụ của mình

+ Họp nhóm, tập hợp tài liệu

 

7 buổi chiều

(14h30p – 16h30p)

Tổng hợp thông tin và hoàn thành báo cáo của nhóm - Kiểm tra tiến độ thực hiện dự án của từng nhóm

- Theo dõi, hỗ trợ khi học sinh gặp vướng mắc (xử lí thông tin, cách trình bày báo cáo kết quả của các nhóm) - Các thành viên báo cáo kết quả

- Từng nhóm phân tích kết quả thu thập được và tổng hợp kết quả

- Trao đổi về cách trình  bày sản phẩm

- Xây dựng báo cáo, hoàn thiện sản phẩm của nhóm

 

BƯỚC 3. BÁO CÁO SẢN PHẨM TRƯỚC LỚP

Hoạt  động trong 1 tiết chính khóa (45 phút)

 

15 phút Báo cáo kết quả (sưu tầm văn bản quảng cáo) - Nêu lại nhiệm vụ, chỉ dẫn về cách thức và thời gian trình bày cho các nhóm

- Các nhóm báo cáo kết quả, các nhóm khác theo dõi, ghi chép

- Giáo viên tổ chức cho các nhóm phân tích các văn bản quảng cáo vừa được trình bày (chỉ ra ưu điểm, nhược điểm của mỗi văn bản quảng cáo), trên cơ sở nhận xét của các nhóm, giáo viên tổng hợp và định hướng kiến thức bài học về:

+ Khái niệm: văn bản quảng cáo là loại văn bản cung cấp tri thức, thông tin về sản phẩm hay dịch vụ nhằm thu hút và thuyết phục khách hàng tin vào chất lượng, lợi ích, sự tiện lợi của sản phẩm, dịch vụ mà ham thích mua hàng, sử dụng dịch vụ đó

+ Vai trò: quảng cáo có vai trò quan trọng trong đời sống, nhất là trong xã hội thông tin và nền kinh tế thị trường. Quảng cáo là một trong những hình thức giới thiệu sản phẩm, dịch vụ nhanh nhất, ấn tượng và tác động mạnh tới thị hiếu của khách hàng, tiến tới thuyết phục khách hàng mua sắm sản phẩm, sử dụng dịch vụ

+ Ngoài ra, quảng cáo còn là một hình thức giải trí, tạo sự thư giãn cho con người

+ Yêu cầu chung của VBQC:

 Nội dung thông tin: độc đáo,trung thực, rõ ràng, tôn trọng pháp luật và thuần phong mĩ tục 

 Tính hấp dẫn: ngôn ngữ ngắn gọn, súc tích, mới mẻ, dễ hiểu và ấn tượng

 Tính thuyết phục: tạo được niềm tin nơi người nghe (người đọc, người xem) - Các nhóm báo cáo kết quả. Mỗi nhóm có 3 phút để giới thiệu về văn bản quảng cáo mà nhóm mình đã sưu tầm được

- Học sinh lắng nghe, ghi nhớ

25 phút Báo cáo kết quả thực hiện thiết kế quảng cáo - Tổ chức cho học sinh trình bày báo cáo kết quả của nhóm, chỉ dẫn về cách thức và thời gian trình bày

 

- Giáo viên tổ chức cho học sinh nhận xét sản phẩm của các nhóm, bình chọn sản phẩm quảng cáo hay nhất

- Giáo viên tổ chức cho nhóm có sản phẩm hay nhất báo cáo về các bước tiến hành để thực hiện quảng cáo về sản phẩm mà nhóm đã hoàn thành 

- Giáo viên tổng hợp và định hướng cho học sinh kiến thức về “Cách viết  một văn bản quảng cáo”

+ Lên ý tưởng quảng cáo

+ Xác định nội dung cơ bản cho lời quảng cáo

+ Lựa chọn hình thức quảng cáo

- Giáo viên đưa thêm một số lưu ý để giúp học sinh thiết kế được một sản phẩm quảng cáo hấp dẫn, thu hút nhất:

+ Tạo tiêu đề ấn tượng, mới mẻ, sáng tạo; lựa chọn từ ngữ một cách cẩn thận

+ Nội dung ngắn gọn, súc tích, sáng tạo

+ Thông tin cần chi tiết hóa, đầy đủ, tránh đưa ra những thông tin chung chung → nhằm tăng sức thuyết phục

+ Sử dụng những lời giới thiệu/nhận xét mang tính tích cực - Các nhóm trình bày sản phẩm quảng cáo của nhóm mình (poster và clip/tiểu phẩm), mỗi nhóm trình bày ngắn gọn 2 nội dung trong vòng 5 phút.

- Các nhóm còn lại đóng vai là khách hàng, người tiêu dùng theo dõi và điền vào phiếu đánh giá.

- Các nhóm nhận xét, đánh giá và chọn ra sản phẩm quảng cáo hay nhất

- Đại diện nhóm có sản phẩm hay nhất trình bày các bước tiến hành thực hiện quảng cáo sản phẩm của nhóm mình, các nhóm khác bổ sung.

 

5 phút Nhìn lại quá trình thực hiện dự án - Giáo viên tổ chức cho học sinh thảo luận, đánh giá dự án

- Giáo viên điều hành cuộc thảo luận, đánh giá cho học sinh

- Giáo viên tổ chức đánh giá dự án bằng văn bản cho học sinh - Các nhóm cử đại diện đưa ra nhận xét và câu hỏi chất vấn (nếu có) về các dự án của các nhóm khác

- Học sinh điền vào các phiếu (nhìn lại quá trình thực hiện dự án, phiếu đánh giá)

E. CỦNG CỐ, GIAO NHIỆM VỤ BÀI SAU

1. Củng cố

- GV yêu cầu các nhóm chỉnh sửa, bổ sung, hoàn thiện sản phẩm QC đã thiết kế

- Đưa ra bài tập về nhà: Cung cấp cho HS một đoạn video quảng cáo về sản phẩm điện thoại di động OPPO F1S đã bị xóa âm thanh, yêu cầu các nhóm viết lời quảng cáo cho sản phẩm này.

2. Giao nhiệm vụ bài sau

- HS đọc và soạn trước bài ôn tập phần Làm văn – Trả bài viết số 7

------------------------------------------------------------------------

2. Kết quả tổ chức dạy học

Để đánh giá hiệu quả của phương pháp khi tổ chức dạy học, trong khuôn khổ một khóa luận tốt nghiệp đại học, chúng tôi (tác giả và sinh viên Nguyễn Thị Thùy Trang – lớp K54 DHSP Ngữ văn B) đã tiến hành tổ chức dạy học thực nghiệm tại trường THPT Bắc Yên, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La trong thời gian từ 8/3/2017 – 18/3/2017. Theo kế hoạch dạy học, các nhóm HS đã thực hiện các nhiệm vụ như sau:

Nhóm Nhiệm vụ học tập

Nhóm 1 1. Sưu tầm về nước giải khát tinh khiết Lavie (video clip) và trà Dr. Thanh (tờ rơi)

2. Thiết kế quảng cáo về Rượu Táo Mèo – Bắc Yên

Nhóm 2 1. Sưu tầm về kem đánh răng Colgate (tờ rơi) và kem đánh răng PS (tờ rơi) 

2. Thiết kế quảng cáo về di tích hang A Phủ - Hồng Ngài – Bắc Yên

Nhóm 3 1. Sưu tầm về kem đánh răng Ngọc Châu (tờ rơi) và nước giải khát Sting (video clip). 

2. Thiết kế quảng cáo về Thiên đường mây – Tà Xùa

Kết quả hoạt động: 

Hoạt động 1: Báo cáo kết quả sưu tầm và phân tích VBQC. Các nhóm đều trình bày được các nội dung mà GV yêu cầu cần phân tích, thẩm định nội dung VBQC như nội dung, hình thức, ngôn ngữ, thông tin, tính hấp dẫn, tính thuyết phục của từng VBQC. Sau đó GV chốt lại và khái quát thành các nội dung: khái niệm, vai trò và yêu cầu chung của VBQC.

Hoạt động 2: HS trình bày và thuyết minh sản phẩm VBQC đã chuẩn bị. Với ba dự án “RƯỢU TÁO MÈO – NGẤT NGÂY MEN TÌNH”, “ĐI TÌM VẺ ĐẸP BÍ ẨN HANG A PHỦ - HỒNG NGÀI”, “KHÁM PHÁ THIÊN ĐƯỜNG MÂY TÀ XÙA”, HS đã thể hiện được được khả năng tiếp cận, nghiên cứu nắm bắt nội dung kiến thức thông qua thực hành một cách thông minh và sáng tạo. Bài trình bày ngắn gọn và khá đầy đủ các nội dung thông tin, nêu được ý tưởng, mục tiêu và kế hoạch thực hiện dự án của nhóm, minh họa bằng những hình ảnh đẹp, sinh động, rất thu hút các bạn HS. Sau mỗi bài trình bày của các nhóm đều có phần thảo luận nhanh: HS các nhóm đưa ra câu hỏi xoay quanh các dự án và đại diện các nhóm trả lời với tinh thần hợp tác, giao lưu, học hỏi.

Các nhóm nhận xét, đánh giá và cùng GV chọn ra nhóm có sản phẩm hay nhất. Giáo viên tổng hợp và định hướng cho HS kiến thức về “Cách viết  một văn bản quảng cáo” bao gồm: 

+ Lên ý tưởng quảng cáo

+ Xác định nội dung cơ bản cho lời quảng cáo

+ Lựa chọn hình thức quảng cáo

Sau đó, GV đưa thêm một số lưu ý để HS thiết kế được sản phẩm quảng cáo hấp dẫn, thu hút.

Hoạt động 3: Nhìn lại quá trình thực hiện dự án. Đây là giai đoạn cuối cùng của dự án. Trong giai đoạn này, GV tổ chức cho học sinh thảo luận, đánh giá dự án, sử dụng các hình thức đánh giá: (1) Đánh giá của GV; (2) Đánh giá đồng đẳng; (3) Đánh giá hợp tác giữa các nhóm; (4) HS tự đánh giá. Ngoài ra, việc đánh giá còn được tiến hành trong cả quá trình thực hiện dự án thông qua quan sát của GV, báo cáo của nhóm trưởng và sổ theo dõi dự án. Sau khi HS đánh giá xong, GV thu lại để tổng hợp và đánh giá quá trình DHTDA.

3. Đánh giá hiệu quả của phương pháp

Từ những kết quả nghiên cứu về lí luận đã được thử nghiệm qua tổ chức dạy học, chúng tôi nhận thấy dự án bài học Viết quảng cáo – lớp 10 là dự án định hướng vào người học, định hướng vào thực tiễn và định hướng vào sản phẩm, đáp ứng đầy đủ các đặc điểm của PP DHTDA và phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, trình độ HS THPT. Dự án đã đạt được mục tiêu dạy học mà chúng tôi đề ra cho bài học Viết quảng cáo về kiến thức, kĩ năng, thái độ. Dự án đã mang đến một không khí học tập sôi nổi và thay đổi thái độ học tập của HS đối với môn Ngữ văn. Các em không những tiếp thu được những kiến thức, kĩ năng trong bài học mà còn rèn luyện cho mình những kĩ năng, năng lực cần thiết trong cuộc sống. Kết quả thực nghiệm đã khẳng định giả thuyết khoa học: DHTDA các kiến thức về “Viết quảng cáo – lớp 10” theo chương trình Ngữ văn THPT phát triển được năng lực vận dụng kiến thức, năng lực giải quyết vấn đề và góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tổng hợp các kiến thức liên môn cho HS; khẳng định tính khả thi của dự án, từ đó cho thấy rằng: nếu có sự lựa chọn hợp lý, GV hoàn toàn có thể áp dụng PP DHTDA vào những bài dạy phù hợp trong chương trình Ngữ văn THPT.

Dưới đây là một số hình ảnh của dự án:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 T. J. Logan Jersey