VẺ ĐẸP NHÂN VẬT ASIN TRONG ILIAT CỦA HÔME

                                                                  ThS. Nguyễn Thị Lan Phương

Khoa Ngữ Văn – Trường Đại học Tây Bắc

1. Đặt vấn đề

Sử thi Hi Lạp là một sáng tạo tinh thần đã đạt đến trình độ mẫu mực và hoàn thiện phản ánh thời kì ấu thơ đẹp đẽ của nhân loại. Đó là thời kì một đi không trở lại, thời kì mà nhân loại đang chuyển mình để bước vào giai đoạn chiếm hữu nô lệ, vĩnh viễn chia tay với thời kì công xã nguyên thuỷ của chế độ thị tộc bộ lạc. Đây cũng là thời kì để con người tiến bước vào thời đại văn minh.           

Sử thi là tác phẩm lớn thuộc loại văn tự sự, miêu tả sự nghiệp của những người anh hùng và các sự kiện lịch sử lớn” [9,1085].  Sử thi là sản phẩm tinh thần của thời đại, của một thời kì lịch sử đặc biệt. Sử thi tập trung ca ngợi phẩm chất anh hùng của các nhân vật. Đó là vẻ đẹp của những anh hùng tráng sĩ tiêu biểu cho sức mạnh thể chất và sức mạnh tinh thần, cho ý chí, trí thông minh và lòng dũng cảm của cộng đồng. Hay nói cách khác, sử thi ca ngợi tinh thần đấu tranh cho công lí, cho lợi ích của toàn dân và lợi ích của tập thể. Vì thế, nhân vật anh hùng luôn chiến đấu, hi sinh vì cộng đồng.

Nhân vật anh hùng là nhân vật trung tâm trong các tác phẩm sử thi. Nhân vật anh hùng đại diện cho toàn thể cộng đồng về mọi phương diện. Chính nội dung đó khiến cho hình tượng nhân vật anh hùng trong sử thi có ý nghĩa biểu tượng cao hơn. “Nhân vật anh hùng là người có tài năng và dũng khí hơn hẳn người thường, làm nên những việc được người đời ca tụng” [9,8]. Theo cách định nghĩa trên thì nhân vật anh hùng phải là những nhân vật có tài năng và dũng khí hơn hẳn người thường.

Sử thi Iliat đã xây dựng nhân vật anh hùng nơi trận mạc với những phẩm chất tốt đẹp cũng như những phẩm chất phi thường thể hiện cho lí tưởng cao đẹp về người anh hùng trong thời đại Hôme. Iliat là bản trường ca về cuộc chiến tranh diễn ra ở thành Tơroa. Tác phẩm lúc đầu được truyền miệng, sau đó được biên soạn lại gồm có 15.693 câu thơ chia thành 24 khúc ca. Đề tài của tác phẩm Iliat được lấy từ cuộc chiến tranh thành Tơroa, một cuộc chiến tranh có thật xảy ra vào thế kỉ XII (trước Công nguyên). Tác phẩm Iliat không miêu tả toàn bộ cuộc chiến tranh Tơroa kéo dài trong suốt mười năm mà chỉ tập trung miêu tả khoảng thời gian là 50 ngày trong năm thứ mười. Tác phẩm chỉ tập trung vào cơn giận của Asin và những hậu quả của nó xảy ra trong một thời gian ngắn.

Như vậy, nhân vật anh hùng trong sử thi luôn hiện diện với tổng hoà các sức mạnh về thể chất lẫn tinh thần. Đó là vẻ đẹp kì vĩ, siêu phàm và phi thường nhưng cũng hết sức bình dị và gần gũi. Nhân vật anh hùng luôn được nhìn nhận, đánh giá và ngợi ca với niềm tôn kính thiêng liêng.

2. Những phẩm chất tiêu biểu của người anh hùng Asin trong sử thi Iliat

           Trong sử thi Iliat, Hôme đã xây dựng thành công nhiều nhân vật anh hùng thông qua phẩm chất tiêu biểu của nhân vật. Người anh hùng Asin hiện lên với những phẩm chất tốt đẹp như: sức mạnh phi thường, lòng dũng cảm, có khát vọng lập công, biết trọng danh dự và giàu tình yêu thương. Asin tiêu biểu cho sức mạnh và vẻ đẹp của cộng đồng.

2.1. Sức mạnh phi thường

Hôme luôn đề cao sức mạnh thể chất của người anh hùng nơi chiến trận. Sức mạnh phi thường được thể hiện đậm nét qua hình tượng nhân vật Asin. Biêlinxki đã nhận xét: “Asin là một tổng thể những sức mạnh ưu tú của nhân dân”... “Asin - đó là sự thần thánh hoá nước Hi Lạp anh hùng bằng nghệ thuật” [1,52]. Sức mạnh đó khiến cho chủ tướng Agamemnông cũng phải thừa nhận là chỉ mình Asin thôi đã “sức dư trăm người”. Còn Hector thì đánh giá Asin “là một tai hoạ ghê gớm nhất đối với quân Tơroa” khiến cho mọi người đều khiếp sợ. Trong lời giới thiệu của tác phẩm, Gilbert cũng nhận xét: “luật pháp chỉ tồn tại trên thiên giới, dưới đất, nó nằm trong tay những kẻ mạnh”.

Sức mạnh của người anh hùng Asin được Hôme thể hiện qua các phép so sánh ví von với sức mạnh của các loài mãnh thú như chiến mã, rắn, chim ưng... Khi thì Asin mang sức mạnh phi thường của một chiến mã: “...chẳng khác gì con ngựa chiến thắng trong một cuộc đua xe đang vươn mình phóng lẹ làng ngoài đồng nội” [7,126]. Khi thì sức mạnh đó lại được ví như những “con chim ưng trên núi - giống chim nhanh nhất trong các loài chim dễ dàng đuổi theo một con chim bồ câu hoảng sợ” [7,132]. Có khi sức mạnh đó như “một con chó đuổi theo một con nai con ra khỏi hang, săn nó qua các thung lũng và núi đồi khúc khuỷu” [7,134]. Sức mạnh là một trong những phẩm chất quan trọng của người anh hùng trong sử thi Hi Lạp.

Sức mạnh của nhiều anh hùng, dũng sĩ khác cũng được so sánh với các loài mãnh thú. Sức mạnh của Hector được so sánh với sức mạnh của loài rắn núi: “như một con rắn núi giận dữ, cuộn mình trong hang, sẵn sàng nọc độc, chờ một người đi qua với cặp mắt vô cùng khủng khiếp” [7,129]. Trong sử thi Mahabharata, cũng thường xuyên so sánh sức mạnh của Bhima và Karna “khoẻ như cọp”, “nhanh như chim ưng” và “cơn thịnh nộ của họ khác gì của rắn độc đang điên máu”, “miệng thở phì phì như rắn mang bành màu đen, mặt rừng rực lửa căm giận” [4,62]. Những cách so sánh đó, nhằm tô đậm thêm sự hùng mạnh của các nhân vật anh hùng trong sử thi Ấn Độ. Còn sức mạnh của anh hùng Đăm Săn trong sử thi Đăm Săn cũng được ví  như con rắn trong hang”, “như con cọp trong đầm”, “như con tê giác trong thung” [8,172].

Như vậy, Hôme đã so sánh sức mạnh thể chất của người anh hùng với sức mạnh của các loài mãnh thú để tô đậm hơn sức mạnh vật chất của người anh hùng trong sử thi. Sức mạnh thể chất luôn là yếu tố quan trọng giúp người anh hùng vượt qua mọi khó khăn và thử thách.

Sức mạnh của Asin được thể hiện rõ nhất qua cơn giận của Asin khi bị chủ tướng Agamemnông cướp mất tì thiếp Bridêit xinh đẹp. Sự vắng mặt của Asin trên chiến trường là một tổn thất vô cùng to lớn cho liên minh quân Hi Lạp. Trong suốt mười chín khúc ca, Asin không tham chiến khiến cho phía quân Hi Lạp rơi vào tình trạng lo lắng, run sợ và khiếp đảm. Còn ngược lại, quân Tơroa vui mừng khôn xiết với những chiến thắng dồn dập khi vắng bóng Asin trên chiến trường. Đến khúc ca thứ XX, sau cái chết của Patơrôclơ, Asin phải quay trở lại chiến trường để giết Hector trả thù cho bạn đã khiến cho sức mạnh của Asin được bùng lên mạnh mẽ. Sức mạnh của Asin chính là sức mạnh của tình bạn, tình đồng đội và cao hơn là thể hiện cho sức mạnh của cả cộng đồng. Chỉ có trong chiến đấu sức mạnh của người anh hùng mới được thể hiện rõ nhất. Khi xung trận: “Asin sử dụng một cây giáo vừa nhọn vừa dài mà ngoài Asin không một ngươi Akêen nào có thể nhấc nổi” [1,50]. Điều đó đã chứng minh sức mạnh phi thường của nhân vật. Sức mạnh của người anh hùng Asin khi xung trận giống như sức mạnh của một vị thần đang tung mình nhảy vào cuộc chiến, lao tới chém giết quân Tơroa khiến cho đất đen ngập máu. Tác giả đã viết: “như một ngọn lửa thần kì bốc lên trong các thung lũng của một ngọn núi khô, đốt cháy cây cối rậm rạp, rồi cuồn cuộn lan ra khắp nơi dưới sức gió, Asin cũng đâm lao xông lên như một con quỷ sục sạo khắp nơi, đuổi theo chém giết mọi người, làm máu chảy xuống đất đen như suối” [7,107]. Sức mạnh của Asin ngày càng trở nên dữ dội “chàng xông lên như một con quỷ lăm lăm nghĩ toàn chuyện chém giết, chàng chém vung tứ phía, dưới lưỡi kiếm của chàng, quân Tơroa kêu thét ghê người và nước sông đỏ ngầu những máu” [7,109]. Trong cuộc chiến đấu không cân sức giữa một bên là cả đội quân Tơroa hùng mạnh với một bên chỉ có một mình chàng Asin thiện chiến nhưng với sức mạnh phi thường, Asin đã vượt qua tất cả và giành được những thắng lợi to lớn. Bằng nghệ thuật đối lập, Hôme đã làm nổi bật và tô đậm sức mạnh của người anh hùng Asin trong chiến trận.

Sức mạnh của Asin không chỉ thể hiện trong các cuộc giao đấu với con người mà còn được thể hiện khi giao đấu với thần sông Xăngtơ. Ngay cả thần sông cũng phải thán phục trước sức mạnh của người anh hùng Asin - người có một sức mạnh hơn người nhưng người cũng làm nhiều điều bất kính hơn hết mọi người” [7,108]. Trong cuộc chiến đấu với thần sông Xăngtơ, Asin càng tỏ rõ bản lĩnh và sức mạnh của người anh hùng không bao giờ lùi bước trước khó khăn, thử thách. “Asin nhảy cao hơn cả những con sóng lao thẳng vào chàng. Vì Atêna đã ban cho chàng một sức mạnh vô biên nên dòng sông mênh mông không ngăn chàng được nữa”[7,121]. Trong cuộc chiến đấu ấy, đã nhiều lần tưởng chừng như sức mạnh của Asin bị dập tắt song với sự giúp đỡ đắc lực của thần linh, Asin vẫn giành được chiến thắng. Qua đó, có thể khẳng định sức mạnh to lớn của con người có thể chiến thắng trong công cuộc chinh phục tự nhiên và cải tạo thiên nhiên.

Trong cuộc chiến đấu với quân đội Tơroa, Asin xuất hiện như một người hùng mạnh mẽ. Chàng đã hạ được 24 danh tướng đứng đầu quân đội Tơroa và đặc biệt là chàng đã chiến thắng được người anh hùng Hector - niềm kiêu hãnh của cả thành Tơroa. Trong cuộc đọ sức tay đôi giữa Asin và Hector, tác giả đã đứng ở giữa để kể một cách công bằng, không thiên vị  về trận đấu nảy lửa giữa hai người anh hùng ở cả hai chiến tuyến: “Hai người quần nhau, một người đuổi mãi không được, một người chạy mãi không thoát” [7,135]. Cả hai nhân vật đều thể hiện được sức mạnh vô biên bất phân thắng bại. Cuối cùng, do sự can thiệp của thần linh với chiếc cân số mệnh nên người anh hùng Hector đã buộc phải chấp nhận cái chết. Tuy nhiên, bên cạnh sức mạnh thể chất Asin còn là sức mạnh tinh thần của người anh hùng, sức mạnh bên trong ấy mới là cội nguồn của chiến công, là động lực để người anh hùng tiến lên và lập công. Hôme nhấn mạnh sức mạnh của người anh hùng Asin là sức mạnh của tinh thần tập thể, là sức mạnh của những mối quan hệ thống nhất gắn bó giữa các thành viên của chế độ công xã thị tộc.

Trong Iliat, bên cạnh nhân vật Asin còn rất nhiều nhân vật anh hùng mang sức mạnh ưu tú được thể hiện qua nhiều dũng tướng của liên quân Hi Lạp trong hoàn cảnh khác nhau nơi chiến trận. Đó là sức mạnh của Agiăc với “chiếc khiên to như tháp chuông”, chàng là người đã từng đọ sức với Hector suốt một ngày mà “bất phân thắng bại”. Sức mạnh của chủ tướng Agamemnông trong cuộc chiến đấu với các binh sĩ, của Điômet dũng cảm, ông già Nextor hay người anh hùng Patơrôclơ xông pha nơi trận mạc…

2.2. Dũng cảm lập công

Một phẩm chất cần thiết mà mỗi người anh hùng cần phải có là luôn khao khát lập chiến công để lưu danh muôn thủa và đem lại vinh quang cho cộng đồng. Do đó, bên cạnh mục đích chiến đấu vì tập thể còn là mục đích vì cái tôi cá nhân để khẳng định giá trị bản thân của người anh hùng. Những chiến công to lớn mà người anh hùng giành được bằng chính sức mạnh phi thường, lòng dũng cảm và trí tuệ tuyệt vời của mình.

Trong Iliat, nhân vật Asin với sức mạnh thần thánh đã khẳng định được tài năng chiến trận của mình với những chiến công vang dội đã triệt hạ được 12 thành trên đương thuỷ, 11 thành trên đường bộ và cũng chính  vì thế chàng sứng đáng là người anh hùng vĩ đại. Không chỉ có Asin, Hôme còn xây dựng nhiều nhân vật anh hùng khác như: Hecto, Patơrôclơ, Agiac, Agamemnong, Điômet … Họ luôn khao khát lập nên những chiến công vang dội, sẵn sàng chiến đấu đến hơi thở cuối cùng để tên tuổi lưu danh hậu thế.

Vẻ đẹp của nhân vật anh hùng trong sử thi Hi Lạp nói riêng và sử thi thế giới nói chung trước hết được thể hiện thông qua lòng dũng cảm của người anh hùng đó. Lòng dũng cảm được coi là phẩm chất đạo đức có tính chất tuyệt đối của người anh hùng trong sử thi. Những người anh hùng với lòng dũng cảm mang tính chất “dọc ngang nào biết trên đầu có ai” ấy là những người anh hùng dám xả thân vì nghĩa lớn, vì cộng đồng, dám hi sinh quyền lợi của bản thân vì lợi ích chung của dân tộc. Những người anh hùng như Agiăc, Asin, Hector, Uylixơ, Patơrôclơ… đều được mọi người quý trọng. Asin hiển hách sẵn sàng che chở cho ông già tiên tri, Agiăc xông pha dưới mũi tên ngọn giáo để cõng xác Patơrôclơ về doanh trại quân đội Hi Lạp, Uylixơ dũng cảm vượt muôn ngàn khó khăn tự đóng tàu giong buồm vượt biển để trở về quê hương xứ sở. Hector sẵn sàng hi sinh để bảo vệ gia đình, bảo vệ đô thành Tơroa giàu đẹp...

Lòng dũng cảm của Asin được bộc lộ một cách rõ nét trong cuộc đấu tay đôi giữa Asin và Hector. Hector dũng mãnh hơn bao giờ hết khi tham gia chiến trận “chàng không thể đứng ngoài được nữa. Tay vung lao nhọn, chàng vung lên như một ngọn lửa xông thẳng về phía Asin” [6,104-105] và khi nhìn thấy Hector xuất hiện thì Asin kêu lên với vẻ đắc thắng “Asin thét lên một tiếng xé trời và hùng hổ xông lên, quyết giết cho được Hector” [6,105]. Khi ra trận những người anh hùng với quyết tâm cao độ xông lên chiến đấu để giành lấy vinh quang cho bản thân, cho cộng đồng. Tiếng thét xé trời của Asin chính là tiếng thét của lòng căm giận. “Người chạy trước rất anh dũng, người chạy sau càng anh dũng hơn nhiều. Họ chạy rất nhanh, không phải vì tranh nhau một con súc vật hay một tấm da bò, những phần thưởng tầm thường trong các cuộc chạy đua, mà vì sự sống còn của Hector luyện chiến mã” [7,133]. Cả hai nhân vật anh hùng đều mang trong mình lòng dũng cảm - một phẩm chất cao đẹp mà mỗi người anh hùng cần phải có để thực hiện nghĩa vụ đối với thành bang.

Trong sử thi Ôđixê, anh hùng Uylixơ cũng dũng cảm trong cuộc hành trình trở về quê hương xứ sở. Đặc biệt, là trong cuộc đấu trí, đấu lực với Pôliphem khổng lồ một mắt. Trước hành động dã man của Pôliphem, Uyli xơ cùng các bạn dũng cảm chiến đấu. Với kế “dâng rượu nho”, với cái tên “chẳng có ai” sau đó “chọc mù mắt” và “vượt hang” một cách an toàn. Lòng dũng cảm của Uylixơ còn được thể hiện rõ hơn cả cuộc chiến đấu không cân sức với 108 vị cầu hôn tại gia đình chàng. Hay anh hùng Rama trong sử thi Ramayana của Valmiki đầy dũng khí đã giết chết quỷ vương Ravana để cứu nàng công chúa Xita thoát khỏi nguy hiểm. Hoặc trong sử thi Đăm Săn, người anh hùng Đăm Săn đã dũng cảm chiến đấu với Mtao Mxây, Mtao Grư để cứu nàng Hơ Nhí và Hơ Bhí bảo vệ hạnh phúc gia đình.

Như vậy, trong sử thi Hi Lạp nói riêng và sử thi thế giới nói chung đều xây dựng thành công hình tượng nhân vật anh hùng với ý chí và nghị lực phi thường. Đặc biệt, lòng dũng cảm là một trong những phẩm chất quan trọng quyết định tới thắng lợi của người anh hùng trong sử thi Hi Lạp.        

2.3. Trọng danh dự

Người anh hùng trong sử thi Hi Lạp bên cạnh những phẩm chất đẹp đẽ như là sức mạnh vật chất phi thường, lòng dũng cảm và trí tuệ tuyệt vời, thì người anh hùng phải là người biết trọng danh dự của bản thân và cộng đồng. Do đó. Trong Iliat, vì danh dự bị xúc phạm, Asin quyết không tham gia chiến trận. Mặc dù sau đó Agamemnông đã mang rất nhiều lễ vật đến để cầu xin Asin xuất trận nhưng chàng vẫn kiên quyết không tham chiến. Chỉ khi người anh hùng Patơrôclơ ngã xuống trên chiến trường thì ý thức danh dự của người anh hùng mới trỗi dậy mạnh mẽ. Đây không chỉ là danh dự của cá nhân người anh hùng Asin mà còn là danh dự của cả cộng đồng. “Danh dự là cái mang lại sự coi trọng của xã hội, tập thể dựa trên danh nghĩa” [9,311]. Danh dự chính là sự coi trọng giá trị bản thân của mình không để cho người khác xúc phạm tới.  

Danh dự của người anh hùng Asin được thể hiện qua lời đối đáp trước mệnh lệnh của Agamemnong: “Phải, nếu người nói gì ta cũng nhất nhất tuân theo thì hẳn người đời sẽ cho ta là một kẻ đê hèn khốn nạn. Ngươi hãy ra lệnh cho kẻ khác, còn đối với ta thì chớ có hòng” [7,22]. Sau khi Patơrôclơ chết, Asin lao vào trận chiến phần để trả thù cho bạn phần để bảo vệ danh dự của chính mình. Asin nói: “Đồ ngu xuẩn đừng hòng đem của chuộc ra làm loá mắt ta, đừng nói với ta chuyện đó. Khi Patơrôclơ chưa thiệt mạng, cho tới ngày đó thâm tâm ta vẫn muốn tha chết cho quân Tơroa. Nhưng bây giờ, trước thành Iliông này, hễ thần thánh cho lọt vào tay ta đứa nào thì ta quyết không tha cho đứa ấy nhất là con cái của Priam” [7,113]. Danh dự là phẩm chất cao quý của người anh hùng Hi Lạp. Vì vậy, người anh hùng luôn nhân danh cộng đồng để  chiến đấu và chiến thắng. Phẩm chất đó cũng được nhân vật Hecto thể hiện rõ qua câu nói: “Ta không nên van xin hắn, hắn sẽ không thương xót ta mà cũng chẳng kính nể gì ta. Nếu ta rời bỏ khí giới thì hắn sẽ giết ta như một kẻ đàn bà” [7,131]. Hecto đã ý thức về danh dự của mình  cũng là danh dự cả thành Tơroa nên Hector không thể hèn nhát chạy vào thành để lẩn trốn như các tướng lính và quân sĩ khác.

Như vậy, cái chết của Hector không chỉ nói lên sự dũng cảm của người anh hùng mà nó còn nói lên ý thức danh dự lớn lao của người anh hùng trước vận mệnh của dân tộc, của đất nước. Hôme không những đề cao, ca ngợi và biểu dương ý thức danh dự của người anh hùng Asin mà còn tô đậm vẻ đẹp của người anh hùng Hector với ý thức danh dự to lớn của bản thân và thành bang. Tác giả đã tô đậm vẻ đẹp và ca ngợi người anh hùng Asin nhưng cũng không làm giảm mất giá trị của người anh hùng Hector mà ngược lại ông ca ngợi và biểu dương cả hai nhân vật với những phẩm chất tốt đẹp của người anh hùng thời đại. Đó chính là sự thần kì trong bút phát xây dựng nhân vật anh hùng của thiên tài Hôme.

Trong Iliat chúng ta còn thấy được ý thức danh dự rất lớn của người anh hùng Agiăc. Trong chiến đấu, chàng Agiăc được coi là “bức tường thành của quân Akêen”.  Agiăc đã kêu gọi và động viên toàn binh sĩ nêu cao tinh thần chiến đấu vì lợi ích của cả cộng đồng. Hay trong Ramayana của Valmiki, danh dự của người anh hùng được thể hiện rõ rệt. Chàng nhận thức được rằng lời hứa của người cha chính là danh dự của mình và của dòng giống. Rama tuyệt đối phục tùng mệnh lệnh của vua cha. Đó là bổn phận của người con phù hợp với những chuẩn mực đạo đức của đẳng cấp vương công quý tộc Skatrya. Như vậy, danh dự chính là một trong những phẩm chất quan trọng của người anh hùng trong sử thi. Chính vì nhận rõ được ý thức trách nhiệm to lớn của bản thân người anh  hùng đối với vận mệnh của dân tộc và thành bang đã tiếp thêm ý chí và sức mạnh để thôi thúc người anh hùng đứng lên chiến đấu giành lại những thắng lợi vinh quang. Đó còn là ý thức trách nhiệm của người anh hùng trước vận mệnh của dân tộc, đất nước và của thời đại.

2.4.  Giàu tình cảm

Trong bức tranh sử thi mà Hôme vẽ lên vừa có cái anh hùng cao cả vừa có cái bi thảm, thê lương song bức tranh ấy đã được tô đậm thêm bởi vẻ đẹp của người anh hùng giàu lòng yêu thương con người sâu sắc. Đó chính là tinh thần nhân đạo được Hôme tìm thấy trong những nhân vật anh hùng. Hôme luôn đề cao giá trị nhân đạo của lòng thương yêu con người. Ông gửi gắm ở nhân vật của mình những lí tưởng thẩm mĩ, những tình cảm đẹp đẽ nhất. Điều đó được thể hiện rõ trong các mối quan hệ gia đình và xã hội của những người anh hùng.

Trong quan hệ gia đình, tình cảm được thể hiện rõ nhất thông qua tình mẫu tử, tình phụ tử, tình phu thê, tình anh em... Đó là những tình cảm tốt đẹp, thiêng liêng và cao quý.

Trong Iliat, tình mẫu tử được thể hiện sâu đậm qua tình cảm của nữ thần Thêtix dành cho Asin mỗi khi chàng gặp khó khăn thử thách. Đặc biệt là tình cảm bạn bè sâu nặng giữa Asin và Patơrôclơ. Có thể nói, đây là tình bạn đẹp đẽ nhất trong văn học cổ đại. Nhất là khi Patơrôclơ ngã xuống nơi chiến trường thì tình cảm đó lại được nhân lên gấp bội. Trước cái chết của người bạn chí thiết đã khiến cho Asin đau đớn tột độ “Asin không thiết lễ vật, chẳng thiết ăn uống” và trong lòng tràn ngập “một nỗi buồn nẫu ruột”. Nỗi đau đớn của Asin được thể hiện rất rõ qua những suy nghĩ của chàng “Bây giờ, bạn bị đâm nằm đó, lòng ta thương bạn, không tài nào nuốt trôi được đồ ăn, thức uống trong trại nữa” [7,98]. Khi nghe tin Patơrôclơ dũng cảm ngã xuống nơi chiến trường khiến cho Asin đau đớn xót xa: “Đau buồn bao phủ lấy Asin như một đám mây đen. Chàng giơ hai tay bốc tro bếp vãi lên đầu, bôi lên khuôn mặt tuấn tú của mình [...]. Chàng nằm vật xuống, tấm thân vạm vỡ sóng soài trên một khoảng đất lớn và giơ tay bứt từng nắm tóc” [7,82]. Khi mất đi người bạn thân, Asin nhớ bạn khóc bạn và không thiết gì đến ăn ngủ. “Asin nhớ bạn khôn cầm nước mắt và giấc ngủ chiến thắng mọi sinh vật không thắng nổi chàng. Chàng trằn trọc thâu đêm, tiếc thương sức cường tráng và sự dũng cảm ngoan cường của Patơrôclơ” [7,151]. Chính cái chết của Patơrôclơ đã tiếp thêm ý chí và sức mạnh để người anh hùng Asin tham gia chiến trận để trả thù cho người bạn chí thiết của mình. Qua đó, chúng ta đã thấy được tình cảm chân thành, đẹp đẽ và sâu nặng của đôi bạn tri âm tri kỉ giữa Asin và Patơrôclơ.

Bên cạnh tình cảm bạn bè, Asin còn dành tình yêu thương và sự bao dung độ lượng với chính kẻ thù của mình. Cụ Priam là cha của Hector, kẻ thù của Asin song trước sự cầu xin của ông già Priam và sự đồng cảm sâu sắc của Asin nên chàng đã có những cử chỉ ân cần đối với cụ “Asin thần thánh nhảy xuống ghế, đỡ cụ già dậy. Thấy cụ đầu râu tóc bạc, chàng thương hại … Tội nghiệp thay lòng cụ đã phải chịu quá nhiều đau khổ và mời cụ ngồi xuống ghế này” [7,174]. Và Asin đã quyết định trả lại xác Hector cho ông già Priam để nhân dân thành Tơroa làm lễ mai táng cho người anh hùng của họ. Đồng thời, Asin cũng thể hiện được tinh thần cao thượng của mình đối với người đã khuất nên chàng đã sai người tắm rửa cho thi hài của Hector trước khi trả lại xác chàng cho ông già Priam. Như vậy, nhờ có tình yêu thương sâu sắc đã khiến cho con người vượt qua mọi khoảng cách để tìm được sự đồng cảm giữa những người cùng cảnh ngộ. Qua đó, tác giả muốn gửi tới một thông điệp, đó là tình yêu và sự đồng cảm sẽ giúp con người chiến thắng mọi sự hận thù để hướng tới một cuộc sống tốt đẹp, có ý nghĩa làm cho người gần người hơn. Đó chính là giá trị nhân sinh sâu sắc mà Hôme gửi gắm trong thi phẩm của mình.

3. Kết luận

          Đề tài về người anh hùng là một đề tài phổ biến trong sử thi thế giới nói chung và trong sử thi IliatÔđixê của Hôme nói riêng. Hôme đã xây dựng nhân vật Asin với một bút pháp nghệ thuật độc đáo thể hiện tầm vóc lớn lao của nhân vật anh hùng mang lí tưởng của thời đại. Người anh hùng Asin được xây dựng với những phẩm chất tiêu biểu của người anh hùng như sức khoẻ phi thường, có lòng dũng cảm và khát vọng lập công, biết trọng danh dự và giàu tình yêu thương. Bên cạnh đó, tác giả còn chỉ ra những mặt hạn chế cùng tồn tại thống nhất trong nhân vật anh hùng tạo nên những giá trị đặc sắc cho tác phẩm. Tác giả đã xây dựng được những nhân vật mang những phẩm chất tiêu biểu của người anh hùng thời đại.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Đặng Anh Đào, Hoàng Nhân, Lương Duy Trung, Nguyễn Đức Nam, Nguyễn Thị Hoàng, Nguyễn Văn Chính, Phùng Văn Tửu (2005), Văn học phương Tây, NXB Giáo dục, Hà Nội.

2. Hoàng Hữu Đản (dịch), (1997), Văn học cổ điển Hi Lạp Hômerơ, Anh hùng ca Iliat tập 1, tập 2, NXB Văn học, Hà Nội.

3. Lê Bá Hán (chủ biên), (2007), Từ điển thuật ngữ văn học, NXB Giáo dục, Hà Nội.

4. Phan Thu Hiền (1999), Sử thi Ấn Độ, Mahabharata tập 1, NXB Giáo dục, Hà Nội.

5. Nguyễn Văn Khoả (1978), Anh hùng ca của Hômerơ, NXB Đại học và Trung học chuyên nghiệp Hà Nội.

6. Phương Lựu, Trần Đình Sử (2003), Lí luận văn học, NXB Giáo dục, Hà Nội         

7. Phan Thị Miến (dịch), (2005), Hômerơ  IliatÔđixê , NXB Văn học, Hà Nội.

8. Bùi Mạnh Nhị (chủ biên), (1999), Văn học dân gian Việt Nam - Những tác phẩm chọn lọc, NXB Giáo dục, Hà Nội.

 9. Hoàng Phê (chủ biên), (2008), Từ điển tiếng Việt , NXB Đà Nẵng.

 T. J. Logan Jersey